B1: Turing Testi ve Dartmouth Konferansı: Yapay Zekanın Doğuşu

Yıl 1950'ler. Dünya. Dünya Savaşı'nın yıkımını ardında bırakmış, bilimde ve teknolojide hızla ilerleyen yeni bir

çağa girmişti. İnsanlık atomu parçalamış, gözünü uzaya dikmişti. Ama başka bir alanda sessiz bir devrim

başlıyordu. Bu dönüşüm bir soruyla başladı. Basit ama çarpıcı bir soruyla. Makineler düşünebilir mi? Bu soruyu

soran ilk kişi Allen Turing'ti. Bugün bilgisayarların varlığını borçlu olduğumuz en büyük zihinlerden biri.

Kriptoanalist, matematikçi, filozof ve çoğu insanın bilmediği bir yönüyle yapay zekanın düşünsel babası. 1950 yılında

Competing Machionary and Intelligence başlıklı makalesinde sadece makinenin bir şeyler yapabileceğini değil aynı

zamanda düşünebileceği fikrini ortaya attı. Peki düşünmek derken neyi kastediyoruz? Bir makinenin gerçekten

düşündüğünü nasıl anlayabilirdik? Turing bu sorulara doğrudan yanıt vermek yerine bir test önerdi. Turing testi. Bu test

basit bir fikir üzerine kuruluydu. Bir insan bir odaya alınır. Diğer iki odadan birinde insan diğerinde de makine

bulunur. Aralarındaki iletişim ise yalnızca yazılı bir şekilde gerçekleştirilir.

Eğer odadaki kişi hangi cevabın insanı hangisinin makineye ait olduğunu ayırt edemiyorsa o zaman makineler

düşünebiliyor olarak kabul edilebilir. Turing'e göre zekayı tanımlamakla uğraşmaya gerek yoktu. Eğer bir şey

zekice davranıyorsa zekaya sahip kabul edilebilirdi. Bu sadece bilimsel bir önerme değil. felsefi bir devrimdi ve

işte tam bu noktada insanlık ilk kez makinelerle düşünce düzeyinde bir eşitliği tartışmaya başladı. Ama yapay

zeka terimi hala ortada yoktu. Yıl 1956. Amerika Birleşik Devletleri'nde küçük ama tarihe yön veren bir grup bilim

insanı Dortmund Koleji'nde toplandı. Katılımcılar arasında John McCarty, Marvin Minsky gibi dönemin genç dahileri

de vardı. Amaçları ise iddialıydı. zekanın makinelerle simüle edilebileceğini varsayarak bu süreci

araştırmak. İşte burada tarihte ilk kez John McCarty Artificial Intelligence yani yapay zeka terimini kullandı ve

böylece yeni bir disiplin oluşmuş oldu. Yapay zeka artık sadece bir fikir değil resmi bir araştırma alanıydı. Dortmund

konferansı birçokları için küçük bir akademik toplantıdan ibaret ama sonradan yapay zeka tarihinin doğum günü olarak

kabul edildi ve bu toplantıda önemli iki şey oldu. Birincisi makine öğrenmesi ve problem çözme kavramları sistematik

olarak ele alındı. İkincisi ise bu araştırmaların sadece mümkün değil kısa sürede tamamlanabileceği varsayıldı.

Evet, bilim insanları birkaç 10 yıl içinde insan zekasına rakip sistemler geliştirebileceklerine inanıyordu. Bugün

kulağa fazla iyimser gelen bu varsayım o yılların teknolojik devrimlere duyduğu inancı simngeliyor. Bu dönemde ilk somut

adımlar da atıldı. 1955'te Alen ve Harvard Simon tarafından geliştirilen Logic Theorist, insan akıl yürütmesini

taklit eden ilk bilgisayar programlarından biri oldu. Mantıksal teoremleri ispatlayabilen bu yazılım

matematikçiler tarafından dikkatle incelendi. Hatta insanlardan daha zarif çözümler üretiyor yorumunu bile aldı.

Simon yıllar sonra dönüp o ana bakarak şunu söyleyecekti. Biz yalnızca bir hipotezi ortaya atmadık. Yeni bir bilim

dalının temellerini attık. 1959 yılına geldiğimizde sahneye başka bir önemli isim çıktı. Arthur Samuel. IBM'de

çalışan Samuel Dam oynayan bir program geliştirdi. Ama bu program sadece oyun oynamakla kalmıyordu. Her oyunun

hamlelerini analiz ediyor, sonraki oyunlarda daha iyi kararlar alıyordu yani öğreniyordu. Ve böylece makine

öğrenmesi kavramı tarih sahnesinde ilk kez gerçek anlamıyla çıktı. Bu program daha sonra televizyonda halka tanıtıldı.

İnsanlar bir bilgisayarın oyun oynayabileceğini hatta kazanabileceğini izledi. Düşünsenize 1950'lerde bir

makine kendi kararlarını alabiliyordu. Tüm bu gelişmeler yapay zekanın büyük umutlarla doğduğunu gösteriyor. Ama bu

dönemin önemli bir yönü daha var. Teknolojik gelişmeler felsefi ve toplumsal sorunları da beraberinde

getiriyordu. Bir makine insan gibi düşünebilir mi? Ona ahlaki sorumluluk yüklenebilir mi? Bir makine hata

yaptığında kim suçludur? Henüz bu sorulara yanıt vermeye hazır olmayan bir dünyada bilim insanları zekanın

sınırlarını zorluyordu. Fikirleriyle bir çağ başlatan Turing ne yazık ki bu çağın başladığını bile göremedi. Allen Turing

1954 yılında hayatını kaybetti. Ölüm nedeni kayıtlara intihar olarak geçti. Hayatının son döneminde dönemin

toplumsal anlayışı ve yasaları nedeniyle ağır bir baskı altındaydı. Zekasıyla bir çağı etkileyen bu öncü isim ne yazık ki

kendi çağında tam olarak anlaşılmadı. Yapay zekanın erken tarihine yön vermesine rağmen adı ve katkıları uzun

yıllar gölgede kaldı. Bugün onu yalnızca bir matematikçi olarak değil vizyonuyla geleceği şekillendiren bir öncü olarak

anıyoruz. Turouring'in felsefesi, Dortmund'un vizyonu, Logic Theorist'in mantığı ve Arthur Samuel'in öğrenen

programı. Hepsi bir araya geldiğinde insanlık yepyeni bir soruyla yüzleşti. Eğer makineler düşünebiliyorsa biz neyi

farklı yapıyoruz? Zeka artık sadece insana ait bir yetenek değil. Teknolojik olarak modellenebilecek bir davranış

biçimi olarak görülmeye başladı ve bu yalnızca bir başlangıçtı. [Müzik]

turn around and that [Müzik]